Τρίτη 8 Μαρτίου 2011

"Την Τρανή την Αποκριά..."


Ύστερα από πολλά χρόνια (παραπάνω από 20, αν θυμάμαι καλά) ξαναβρέθηκα στο χωριό τις τελευταίες μέρες της Αποκριάς (την Τρανή την Αποκριά, που λένε και στα μέρη μας). Στη διάρκεια του τετραήμερου που ήμουν πάνω, με πρωτοβουλίες του Συλλόγου μας και με τη βοήθεια και τη συμμετοχή των συμπατριωτών μας, πραγματοποιήθηκαν διάφορες εκδηλώσεις. Άλλες για πρώτη φορά, άλλες σε συνέχεια αυτών των προηγούμενων ετών.

Την Παρασκευή 4-3-2011 διοργανώθηκε για πρώτη χρονιά κοπή πίτας του χωριού μας από το Μ.Ε.Σ. Άκρης σε ταβερνάκι της Λάρισας. Τα παιδιά του Συλλόγου, παρά τις δυσοίωνες (γενικά) ενδείξεις, τόλμησαν και οργάνωσαν μία βραδιά με λαϊκή και δημοτική μουσική, με το ελάχιστο κόστος συμμετοχής: μόνο 15 ευρώ με όλα πληρωμένα (φαγητά, ποτά, ορχήστρα) και προπαντός αξιοπρεπή σε γενικές γραμμές. Η εκδήλωση κατά γενική ομολογία ήταν απόλυτα επιτυχημένη! Η συμμετοχή ξεπέρασε κάθε προσδοκία! Παραβρέθηκαν πάνω από 200 άτομα (αδιαχώρητο στο μαγαζί) από το χωριό, την Ελασσόνα, το Βόλο, τη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα και κυρίως τη Λάρισα. Εξάλλου, η καταγραφή στο "απουσιολόγιο" των ελάχιστων "Λαρισαίων" που έλειψαν (που ο καθένας μας ένιωθε την απουσία τους και τους θυμόταν) δείχνει τη μεγάλη συμμετοχή! Ξέχασε ο κόσμος λίγο τα προβλήματά του, γλέντησε με την ψυχή του παρέα με φίλους και συγγενείς και έδωσε ραντεβού στο αντάμωμα του Αυγούστου! Τυχερός της βραδιάς ήταν ο Γιάννης Σταμουλόπουλος (του Τάκη) και το συμβολικό δώρο που αντιστοιχούσε στο "φλουρί" ήταν μία ξύλινη εικόνα με τη φωτογραφία του χωριού ...

Την Κυριακή 6-3-2011 είχαμε το άναμμα της φωτιάς στην πλατεία του χωριού. Από νωρίς το μεσημέρι κόπηκαν και μεταφέρθηκαν στο χώρο της φωτιάς τα πουρνάρια και τα κέδρα. Το βράδυ, αφού "συγχωρεθήκαμε" με τους νονούς και τους συγγενείς, μαζευτήκαμε στην πλατεία, ανάψαμε τη φωτιά και "συγχωρεθήκαμε" και με τους υπόλοιπους συγχωριανούς. Ακολούθησε χορός γύρω από τη φωτιά με τη συνοδεία αποκριάτικων τραγουδιών (πολυφωνικών, από τις μεγαλύτερες γυναίκες του χωριού κυρίως) και με τη σύμπραξη του κρασιού και του τσίπουρου! Η συνέχεια στα δύο καφενεία, όπου "αποκρέψαμε" με κρασί και μεζέδες...

Τέλος, την Καθαρά Δευτέρα 7-3-2011, από νωρίς το πρωί, ετοιμαζόταν (στο χώρο της πλατείας επίσης) η σαρακοστιανή φασολάδα! Σε ένα καζάνι (απ' ό,τι μάθαμε προσφορά του Γιώργου -"Τζώρτζη"- Παπαμαργαρίτη) χωρητικότητας 125 λίτρων περίπου (είδαμε και πάθαμε να πείσουμε μερικούς πώς "κυβίζουμε" έναν κύλινδρο) σιγόβραζαν τα φασόλια (τοπικής παραγωγής εννοείται) από τις 8 το πρωί για να είναι έτοιμα γύρω στις 12 το μεσημέρι, κάτω από το άγρυπνο μάτι των έμπειρων νοικοκυράδων! Δυστυχώς δεν τη γευτήκαμε, επειδή το χιόνι έπεφτε από το πρωί, τα δελτία ειδήσεων μας είχαν κάπως τρομοκρατήσει και η κυρά-Σταματία γκρίνιαζε από την προηγούμενη να φύγουμε νωρίς "μη μας πιάσει ο καιρός" και τι θα κάνουμε, αφού ήμασταν μαζί με τη Ματίνα ("λείπει ο Μάρτης απ' τη Σαρακοστή;")! Δεν υπάρχει πάντως καμιά αμφιβολία ότι όσοι τη δοκίμασαν την απόλαυσαν! Εμείς, την επόμενη φορά...
Καλή Σαρακοστή, πατριώτες! Και του χρόνου περισσότεροι και καλύτερα...

Υ.Γ.1 Θα πρέπει εδώ να εξάρουμε για άλλη μια φορά τη συμβολή των παιδιών του Συλλόγου (επειδή κάποια πράγματα δεν είναι πάντα αυτονόητα), αλλά και τη συμμετοχή των συγχωριανών μας!
Υ.Γ.2 Τελικά, η τεχνολογία (facebook, blogs, κινητά) έκανε καλή δουλειά! Θα μου πεις, αλλού οργάνωσε επαναστάσεις κι έριξε κυβερνήσεις!!!

Τρίτη 28 Δεκεμβρίου 2010

«Κόλιαντρας, Χριστός γεννιέται και το γουρούν’(ι) (γ)κυλιέται...»


[...Στις 23 του Δεκέμβρη το απόγευμα τα παιδιά πελεκούσαν και ετοίμαζαν τον «κόλιαντρα», ένα μακρύ ξύλο με «κόκα» (αυλάκι) στη μια άκρη και μ’ ένα σκοινί δεμένο σφιχτά για να μη φεύγει. Από την άλλη μυτερή άκρη, για να περνούν οι κουλούρες, έκλεινε επίσης με σκοινί που το έριχναν θηλιά!
Το ίδιο βράδυ οι νοικοκυρές έφτιαχναν τις κουλούρες για τα «κουλιαντρούλια» (μικρές, στρογγυλές, όπως είναι τα κουλούρια για να περνούν στον «κόλιαντρα»), Τις έψηναν μετά τα μεσάνυχτα στη χόβολη, στην πυροστιά μπροστά στο τζάκι και ζεστές όπως ήταν τις έδιναν στα «κουλιαντρούλια» που άρχιζαν να γυρίζουν στα σπίτια (για να πουν τα κάλαντα) αμέσως μόλις λαλούσε ο κόκορας. Αργότερα μαζί με την κουλούρα έδιναν και χρήματα. Την παραμονή των Χριστουγένων τη λένε «Αι-Κουλέντρ’(η)» και της Πρωτοχρονιάς «Σούρβα»!...
Μόλις ξημέρωνε το πρωί ετοιμάζονταν να σφάξουν το γουρούνι. Μετά το σφάξιμο θα γινόταν η πρώτη τηγανιά που θα την έτρωγαν οι «σφαγιάδες»! Τα παιδιά περίμεναν με ανυπομονησία να πάρουν τη «φούσκα» (την ουροδόχο κύστη) από το γουρούνι, την οποία τη φούσκωναν μ’ ένα «σάλωμα» (καλαμάκι από άχυρο), την έδεναν με μια κλωστή και έπαιζαν!...]

Από το Λαογραφικό Ημερολόγιο 2011 Άκρης Ελασσόνας, Ήθη κι έθιμα της Άκρης, σελ. 227 (Έκδοση: Μ.Ε.Σ. Άκρης, Ιούλιος 2010)


Την Κυριακή 26-12-2010, λοιπόν, με πρωτοβουλία του Μ.Ε.Σ. Άκρης (όπως είχε προαναγγελθεί και στο facebook του Συλλόγου) και τη συνδρομή των κατοίκων διοργανώθηκαν στην πλατεία του χωριού μας κάποιες πολιτιστικές και λαογραφικές εκδηλώσεις! Αναβιώθηκε το έθιμο των «χοιροσφαγίων» κι ό,τι άλλο έπεται από αυτό! Ένα έθιμο ξεχασμένο εδώ και δυο-τρεις δεκαετίες (από τα μέσα του ’80, νομίζω), αφού το χωριό τα τελευταία χρόνια αποδεκατίστηκε, η σύσταση του πληθυσμού του αλλοιώθηκε (μιας και μένουν κυρίως συνταξιούχοι), οι ασχολίες και ο τρόπος ζωής των κατοίκων άλλαξε ριζικά με αποτέλεσμα να μην εκτρέφει κανένα σπιτικό πλέον το χοίρο του για τα Χριστούγεννα! Με τις συμβουλές και τη συνδρομή των παλιότερων οι νεότεροι προσπάθησαν να τα αναβιώσουν όσο γινόταν πιο πιστά.
Τα «καθέκαστα» έγιναν ως εξής:
...Η «νοικοκυρά» φώναξε τους «σφαγιάδες» που περνούσαν απ’ έξω να πάνε να κόψουν και το δικό της «χοιράδ’(ι)». Μόλις το έκοψαν, εκείνη το «θυμιάτισε» (το λιβάνισε) και τους κέρασε τσίπουρο. Στη συνέχεια, αφού το έγδαραν, το ξεπάστωσαν (αφαίρεσαν το λίπος κάτω απ’ το δέρμα) και το τεμάχισαν, η νοικοκυρά έφτιαξε την πρώτη «τηγανιά» (με κρέας από το λαιμό) που προορίζονταν για τους σφαγιάδες. Από κει και πέρα άρχισε η αξιοποίση κάθε μέρους του ζώου: Το δέρμα πήγε για επεξεργασία για να γίνουν αργότερα «γουρ’(ου)νοτσάρουχα», το λίπος βράστηκε για να γίνουν «τσιγαρίδες», τα έντερα για να γίνουν «λουκανίδες» (λουκάνικα γεμισμένα με κομμάτια κρέατος, λίπους, και πράσου), κομμάτια κρέατος -χωρίς κόκαλα- έγιναν «παστουρμάς» (κρέας συντηρημένο στο λιωμένο λίπος του χοίρου -κάτι σαν σύγλινο) και τα πόδια με το κεφάλι «πατσάς» (κάτι σαν πηχτή). Αφού έγινε και μια μεγάλη τηγανιά για όλους τους παρευρισκόμενους, στο τέλος έφτιαξαν και μια «λιγδοπάπαρα» (για τη χώνεψη ή για επιδόρπιο, παιδιά;)! Οι μικροί πήραν «τ’ φούσκα» κι έπαιξαν μπάλα!
Η συνέχεια δόθηκε το βράδυ όπου οι περισσότεροι συγχωριανοί μας τίμησαν και το υπόλοιπο κρέας στο καφενείο του χωριού…
Και του χρόνου, παιδιά (περισσότεροι και καλύτερα -αν γίνεται)! Χρόνια πολλά!!!

Y.Γ. Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο του καλού φίλου και προέδρου του Συλλόγου μας Παναγιώτη Κουμαντζιά! Τον ευχαριστώ πολύ που μου τις έστειλε για να τις δημοσιεύσω στην παρούσα ανάρτηση!

Σάββατο 27 Νοεμβρίου 2010

Φθινόπωρο στο χωριό (η χαρά της Ματίνας κι όχι μόνο)!


Είχα αρκετά χρόνια να βρεθώ φθινόπωρο (και μάλιστα προχωρημένο, Νοέμβρη μήνα) στα μέρη μου! Βρεθήκαμε την πρώτη Κυριακή των εκλογών με τη μικρή Ματίνα (παρέα και συνοδηγός μου σε κάθε απόδραση από την πόλη -άλλο που δε θέλει κι εκείνη!) για ένα τετραήμερο στο χωριό με τη γιαγιά Σταματία και τους άλλους δικούς μας ανθρώπους (φίλους και συγγενείς). Τέσσερις ηλιόλουστες μέρες με τη θερμοκρασία να φτάνει τους 18 βαθμούς, πράγμα σπάνιο τέτοια εποχή για τα μέρη μας (θυμίζω όρια Ελασσόνας - Κοζάνης, με υψόμετρο κοντά στα 1.000 μέτρα) και να κυκλοφορούμε με κοντομάνικα μέχρι το απόγευμα!
Κάναμε τις κραιπάλες μας, πήγαμε τις βόλτες μας, χαρήκαμε την εξοχή και στο τέλος βλαστημήσαμε την πόλη που ζούμε για άλλη μια φορά! Δεν ξέρω γιατί, αλλά τα τελευταία χρόνια, όποτε επισκέπτομαι τα πάτρια, φεύγω με όλο και πιο βαριά καρδιά! Δυσκολεύομαι ν’ αποχαιρετήσω όλο και περισσότερο τον τόπο και τους ανθρώπους και φεύγοντας σκέφτομαι την επόμενη φορά που θα ανηφορίσω! Κάνοντας ένα flashback στη ζωή μου νιώθω ευτυχής για το δρόμο που ακολούθησα αλλά όχι και τόσο για τον τόπο που κατέληξα να ζω τα τελευταία 25 χρόνια! Δεν είμαι σίγουρος ότι θα ξανάκανα το ίδιο σήμερα (ως προς την επιλογή διαμονής)!
Με αυτές τις σκέψεις καταλαβαίνω και τη μάνα μου αλλά και πολλούς άλλους συγχωριανούς κάποιας ηλικίας, που δυσκολεύονται ν’ αποχωριστούν τον τόπο που έζησαν όλη τους τη ζωή για να πάνε στις εστίες των παιδιών τους, όπου θα ξεχειμωνιάσουν! Τα προηγούμενα χρόνια το άλλοθι της μάνας μου (μαζί με τον καλό καιρό) ήταν ότι έπρεπε να μαζευτούν και να στεγνώσουν τα καρύδια (η τελευταία σοδειά της σεζόν) και τα εναπομείναντα ζαρζαβατικά (όσο το επέτρεπε η πρώτη πάχνη) για να οργωθούν οι κήποι πριν φύγει! Φέτος το άλλοθι ήταν οι δημοτικές εκλογές, παράλληλα με τον πολύ καλό καιρό!
Τώρα, γιατί τα γράφω όλα αυτά;
Επειδή, με αφορμή τη στάση της μάνας μου, θυμήθηκα ένα πολύ τρυφερό κείμενο του Ηλία Προβόπουλου για τους ξωμάχους της ζωής, στη στήλη «Ανθρώπινα» της Ελευθεροτυπίας (πέρυσι ή πρόπερσι, περίπου τέτοια εποχή) με τίτλο «Η κρυφή ανταρσία των γερόντων»! Περιγράφει αυτήν ακριβώς την αντίσταση των ηλικιωμένων (κυρίως της Ευρυτανίας) που αντιστέκονται στις προτροπές των δικών τους ότι πρέπει να μαζευτούν στις πόλεις, κοντά στα παιδιά τους, τα οποία επικαλούνται θέματα υγείας και ασφάλειας για να κάμψουν τις αντιρρήσεις των γονιών τους!
Υποθέτω πως τέτοιου είδους «αντάρτικα» συμβαίνουν σε πολλές περιοχές της ελληνικής υπαίθρου κάθε χρόνο!